الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٦١ - تركيب بيت ابو الطيب

ان سررتنى يوما بوصالك آمنتنى ثلاثة ايام من صدودك.

اگر روزى من را بواسطه وصال خود مسرور و خوشحال نمائى تا سه روز بعدش از دورى و اعراض كردن مرا در امان قرار داده‌اى.

و چنانچه ملاحظه مى‌نمائيم اين معنا عكس آن چيزى است كه شاعر اراده كرده است پس بايد بگوئيم كلمه « اىّ » در اين بيت براى استفهام بوده و شاعر بواسطه آن اراده نفى كرده است چنانچه وقتى كسى ادّعاء كند به شما اكرام نموده و در واقع چنين نباشد شما بوى مى‌گوئيد:

اىّ يوم اكرمتنى؟ چه روزى بمن اكرام نموده‌اى؟

يعنى هرگز بمن اكرام نكرده‌اى.

بنابراين معناى بيت ابو الطّيب چنين مى‌شود:

ما سررتنى يوما بوصالك الّا روعتنى ثلاثة بصدودك.

يعنى: مسرور و خوشحال نكردى من را در روزى بوصال خودت مگر آنكه باعراض و دورى نمودن در سه روز بعدش ترسانيدى.

تركيب بيت ابو الطّيّب‌

سپس مصنّف گويد:

جمله اوّلى در بيت ابو الطّيب يعنى « اىّ يوم سررتنى بوصالك» جمله مستأنفه بوده كه در آن ظرف يعنى « يوم » مقدّم شده زيرا بواسطه اضافه « اىّ » استفهاميّه بآن كه صدارت طلب است آن نيز صدارت پيدا نموده لاجرم متضايفين « اىّ يوم» كه جزء اوّلش صدارت دارد جملگى در صدر كلام قرار گرفته‌اند. و جمله دوّمى يعنى « ترعنى ثلاثة بصدود» يا در محلّ جرّ بوده تا صفت باشد براى وصال منتهى عائد و رابط آن حذف شده و تقدير « لم ترعنى بعده» بوده چنانچه در فرموده حقتعالى: و اتّقوا يوما لا تجزى نفس‌ ( بترسيد از روزى كه جزا داده نميشود نفسى در آن ...) عائد حذف شده و تقدير و اتّقوا يوما لا تجزى فيه نفس، مى‌باشد.